Marcin Mańka Akademia Komunikacji i Wizerunku – Coaching

Komunikacja interpersonalna, jej rodzaje oraz podpowiedzi dotyczące komunikacji werbalnej i parajęzykowej.

Definicja

Wyraz „komunikacja” pochodzi od łacińskiego czasownika communicare,(„być w relacji, w związku, udzielić komuś wiadomości, naradzać się”), oraz od rzeczownika communio („wspólność, poczucie łączności”). W XVI w. słowo to zyskało drugie znaczenie – jest rozumiane jako „transmisja”, „przekaz”.

Nie jest to tylko sposób przekazywania danych i informacji. Jest to mechanizm, dzięki któremu stosunki międzyludzkie rozwijają się. Komunikacja odbywa się między pojedynczym osobami lub między grupami i instytucjami. Najprościej rzecz ujmując, komunikacja to nadawanie sensu słowom. Jej celem jest wymiana myśli, dzielenie się wiedzą, informacjami i ideami. Komunikacja zachodzi na różnych poziomach i ten sam komunikat skierowany do kilku osób nie jest przez nie tak samo odbierany.

Komunikacja interpersonalna zakłada wymianę werbalnych i niewerbalnych sygnałów (symboli) w celu osiągnięcia lepszego poziomu współdziałania. Jest psychologicznym procesem, dzięki któremu jednostka przekazuje i otrzymuje informacje podczas kontaktów z innymi. Mową, mimiką, pantomimiką i intonacją głosu przekazujemy sobie określone informacje.

Jest to proces dynamiczny, który przebiega w środowisku społecznym – polega nie tylko na mówieniu, ale też na przyjmowaniu, rozumieniu oraz interpretowaniu. Jest pełen symboli – znaków, które muszą być wspólne dla grupy, która chce się ze sobą porozumiewać.

Jak się komunikujemy?

Komunikujemy się: mówiąc, słuchając, czytając, pisząc, gestykulując czy wykorzystując mimikę twarzy albo nasz wygląd. W każdej sekundzie, czy tego chcemy, czy nie, czy jesteśmy tego świadomi, czy też nie, wysyłamy do świata komunikaty.

Rodzaje komunikacji i ich istota

  • Komunikacja werbalna – 7%
  • Komunikacja parajęzykowa – 38%
  • Komunikacja niewerbalna – 55%

 

Taka proporcja odnosi się głównie do sytuacji, w których komunikat jest niespójny. Wtedy duże znaczenie ma mowa ciała. Psycholog Albert Mehrabian badał zależności komunikacji werbalnej i niewerbalnej w kontekście komunikacji postaw i uczuć. Jego teorii, mimo że często tak się dzieje, nie można więc przenosić na inne sytuacje np. komunikację faktów czy danych. Istotne jest jednak samo zwrócenie uwagi na siłę komunikatów niewerbalnych. Mehrabian przeprowadził też eksperyment, w którym analizowano komunikację postawy uległości i dominacji (Mehrabian, 1970). Eksperyment doprowadził do wniosku, iż komunikacja kanałem niewerbalnym jest ok. 4,3 raza skuteczniejsza niż werbalna.

Komunikacja werbalna

Werbalne sposoby komunikowania, czyli to, co mówimy wprost, służą przekazywaniu faktów. Tego typu komunikacja oparta jest na słowie i żeby mogła w ogóle mieć miejsce, muszą istnieć osoby: mówiąca i słuchająca. Rozmowa jest najstarszym i najlepszym narzędziem uczenia się. Komunikacja werbalna posługuje się kodem (językiem), który musi być znany obu osobom. Dużą rolę odgrywają tu takie czynniki, jak: akcent, stopień płynności mowy (świadczy o kompetencji i odpowiedzialności), a także zawartość, czyli treść wypowiedzi.

Słowa i ich znaczenia są podstawowym, lecz zawodnym sposobem porozumiewania się. Jest to niezwykle bogaty i plastyczny środek wyrażania myśli i uczuć, sprawiający jednak niekiedy znaczne kłopoty. W odróżnieniu od dźwięków zwierzęcych informujących o stanach emocjonalnych, mowa ludzka jest wyuczona i może przenosić informację o wydarzeniach dziejących się wokół nas.

Komunikacja parajęzykowa

Parajęzyk to dźwiękowe składniki wypowiedzi, które niosą znaczenie niezależne od treści zawartej w słowach. To właśnie on zdradza nastrój mówcy, jego nastawienie, to, jak się czuje. A więc bardzo ważne jest to, jak są wypowiadane słowa, jaki jest tembr głosu. Czy drży, a może brzmi pewnie i dociera w najdalsze zakątki sali wypełnionej słuchaczami?

Parajęzyk tworzą:

  1. Intonacja – melodia, ton głosu, jego modulacja. Osoby o niższym tonie głosu są uznawane za bardziej atrakcyjne, a to rozluźnione struny głosowe wytwarzają niskie dźwięki. Poprawna intonacja ma ogromne znaczenie w komunikacji, ponieważ pozwala usłyszeć zakończenie zdania lub frazy oraz rozróżnić zdania oznajmujące, pytające i rozkazujące.
  2. Rezonans – to faktura i barwa głosu. Łączy się z nim rozróżnianie głosu na cienki i głęboki. Nad tonem i rezonansem głosu można zapanować i popracować. Warto, bo miedzy innymi na podstawie głosu przypisuje się osobom cechy zdecydowania albo słabości i bojaźliwości.
  3. Artykulacja – ekspresja dźwięków i łączenie poszczególnych słów. Dokładna artykulacja wpływa na postrzeganie osoby jako profesjonalnej, a niestaranna wywiera zaś negatywne wrażenie, co wpływa na postrzeganie mówcy jako osoby niekompetentnej. Na artykulację wpływa stopień otwarcia jamy ustnej, położenie języka, ruchy warg oraz przepływ powietrza.
  4. Tempo – prędkość, z jaką mówimy. Zbyt szybka sprawia, że przekaz staje się niezrozumiały dla odbiorcy, a zbyt wolna powoduje, że słuchacz się nudzi. Większość ludzi wypowiada mniej więcej 125 słów na minutę. Gdy jest ich więcej, np. 275–300, wypowiedź staje się mniej zrozumiała. Ważne jest różnicowanie tempa, np. lekkie zwolnienie, gdy chcemy coś podkreślić. Znacznie chętniej rozmawiamy z osobami , które mają podobne tempo mówienia do naszego, chętniej też spełniamy ich prośby. Co więcej, to je uznajemy za bardziej atrakcyjne i kompetentne.
  5. Siła głosu, głośność – wskazuje pewność siebie mówcy. Osoby niepewne siebie nie są pewne też swojego głosu i mówią ciszej. Zbyt cichy głos jest męczący dla słuchaczy, a mówca może być lekceważony. Siła głosu pomaga wzmocnić uprzywilejowaną pozycję, wzbudzić zaufanie, ale też zaznaczyć posiadaną władzę. Cisza też ma duże znaczenie, bo kiedy stawiamy pauzę, możemy podkreślić znaczenie czegoś.
  6. Rytm – decyduje o tym, które słowa akcentujemy, czyli na które kładziemy nacisk.
  7. Wtrącenia dźwiękowe (np. eeee, yyyyy, aaaa) oraz wszelkiego rodzaju westchnienia, pomruki – jeśli nie są planową i ważną częścią wystąpienia, unikajmy ich.
  8. Emocje – dobrze nad nimi zapanować, aby nasz głos nie brzmiał histerycznie ani agresywnie. Idealnie jest, gdy oddaje to, o czym mówimy, gdy opowiada obrazy, o których chcemy mówić.

To dwa pierwsze rodzaje komunikacji, w kolejnym artykule omówię ten najbardziej istotny, czyli komunikację niewerbalną.