Marcin Mańka Akademia Komunikacji i Wizerunku – Coaching

Kreatywność podczas wystąpień publicznych

Kreatywność zwiększa skuteczność myślenia i działania, pomaga także twórczo i bez ograniczeń podchodzić do problemów. Pokazuje, jak pokonywać schematy, wychodzić poza stereotypy i rozwijać własny potencjał twórczy, który jest podstawą skutecznej i ciekawej prezentacji. Nieszablonowe podejście do danego zagadnienia, na rynku pełnym podmiotów o podobnym profilu działania, zapewnia możliwość wyróżnienia się na tle innych.

Czym jest kreatywność?
Kreatywność to słowo wywodzące się od łacińskiego creatus, czyli twórczy. To proces umysłowy, w którym powstają nowe idee, koncepcje, skojarzenia, które powiązane są z już istniejącymi. Na kreatywność można też spojrzeć jako na umiejętność widzenia rzeczy inaczej niż inni. Niby każdy obserwuje pewne zjawisko, ale to właśnie osoba kreatywna dostrzega związki, których nikt inny nie widzi. To wyraz niepowtarzalności takiego kreatywnego człowieka. Kreatywność jest związana z zadawaniem przez niego naiwnych pytań, z otwartością, zabawą i w pewnym sensie z powrotem do dzieciństwa.

Twórczy sposób myślenia ma doprowadzić do uzyskania oryginalnych i odpowiadających na potrzeby rozwiązań. Jednym słowem, kreatywność to zdolność tworzenia czegoś nowego. Taki sposób myślenia można ćwiczyć od najmłodszych lat.

Współczesne badania dowodzą, że kreatywne myślenie nie różni się bardzo od innych rodzajów myślenia. Warto przywołać nazwisko psychologa Joya Guilforda. Jego badania pokazały, że źródeł myślenia twórczego należy upatrywać w wytwarzaniu licznych pomysłów w odpowiedzi na problem. To tzw. myślenie dywergencyjne (Guilford, 1978), które jest przeciwieństwem myślenia dogmatycznego – konwergencyjnego.

Na myślenie dywergencyjne składają się:
– płynność – łatwość wytwarzania nowych pomysłów. Im więcej rozwiązań wyprodukujemy, tym bardziej jesteśmy twórczy;
– giętkość – elastyczność myślenia, umiejętność przełamywania schematów, spoglądanie na problem z różnych punktów widzenia;
– oryginalność – zdolność generowania nowych, niebanalnych i zaskakujących pomysłów;
– wrażliwość na problemy – z tym łączy się ciekawość i badawcze podejście, umiejętność zadawania pytań.
Z pojęciem dywergencji, a co za tym idzie – także twórczego myślenia – wiąże się pojęcie „fali”, (ang. flow; Csikszentmihalyi, 1990). To subiektywne doznanie, na które składa się mieszanka pozytywnych emocji, takich jak podniecenie, radość i zaciekawienie. Osoba, która znajdzie się w tym stanie, zatraca się w wykonywanej pracy i nie ma poczucia upływu czasu. Radość wykonania zadania jest nagrodą samą w sobie.

Zobacz ciekawy wykład na temat tego co sprawia, że warto żyć? I czym jest stan „przepływu”.

Warunkiem doświadczenia stanu „bycia na fali” jest równowaga pomiędzy kompetencjami a stopniem trudności wykonania zadania.
Zadanie nie może być zbyt trudne w stosunku do kompetencji ani zbyt łatwe, bo nie będzie wówczas fascynującym wyzwaniem.

Cechy osoby kreatywnej

Odwaga.
Ludzie kreatywni są gotowi ponieść ryzyko. Są ciekawi tego, co może się wydarzyć, nie boją się nowych wyzwań.
Siła przebicia.
Ludzie kreatywni nie czują lęku albo potrafią działać pomimo strachu. Starają się wyrażać swoje myśli i uczucia, stawiają pytania. Są gotowi być sobą. Wyzwanie to dla nich przygoda. Są odważni, podejmują nowe i nieznane dotąd działania, a przy tym potrafią ocenić ich efekty.
Humor.
Jest częścią kreatywności. Pomaga zwłaszcza wtedy, gdy nie wszystko idzie zgodnie z planem. To właśnie humor pomaga wtedy sprytnie, czasami wbrew wizji innych, połączyć elementy w logiczną całość. I to jest właśnie kreatywność.
Intuicja.Jest umiejętnością prawej półkuli mózgu. Intuicja to przekonanie, które pojawia się bezpośrednio a nie jest poprzedzana świadomym operowaniem przesłankami, głębokimi analizami. To proces podświadomy, którego nie można kontrolować. Intuicja służy kreatywności, zwłaszcza gdy towarzyszy jej odwaga pomagająca wdrożyć idee w życie.
Umiejętność zapanowania nad chaosem.
Osoby kreatywne potrafią porządkować pomysły i nad nimi panować. Wiedzą, jak ułożyć wszystko w spójną całość.
Dążenie do rozszerzania granic kompetencji.
Osoba kreatywna lubi się uczyć, rozwijać swoje umiejętności i zdobywać nowe.
Motywacja.
Dla osoby kreatywnej nagrodą jest rozwiązanie problemu, wykonanie zadania. Nie oczekuje w zamian żadnych korzyści materialnych czy nagród.

Ćwiczenie kreatywności
W treningach twórczości zwraca się uwagę na dociekliwość, długie i wytrwałe drążenie problemów, na szukanie nie jednego, ale wielu rozwiązań.

Takie ćwiczenia można wykonywać samemu, ale dobrze jest prowadzić je w większych grupach składających się z osób, które mają różne doświadczenia życiowe i zawodowe, inny poziom wykształcenia i które myślą inaczej niż my. Nie zawsze muszą się nam podobać ich pomysły, ale powinno nas ciekawić to, skąd wziął się taki pomysł i dokąd mógłby doprowadzić.

Neurobik
Według Lawrence’a C. Katza nowe sieci powiązań neuronów można budować poprzez neurobik. To proste ćwiczenia, które można wykonywać codziennie w drodze do pracy czy do szkoły. Może to być np.:
– znalezienie sobie nowego hobby;
– pisanie inną ręką niż robimy to na co dzień;
– ustawienie rzeczy na biurku w inny niż dotychczas sposób;
– chodzenie inną trasą do pracy;
– wypicie napoju, którego jeszcze nie próbowaliśmy;
– pójście do łazienki lub drugiego pokoju z zamkniętymi oczami.

Pomysłów jest mnóstwo. Dzięki ćwiczeniom mózg jest gotowy do podjęcia wyzwań, a sposób myślenia jest daleki od rutyny. Jeśli będziesz miał z tym jakieś problemy, zastanów się, dlaczego tak się dzieje. Co w takim sposobie zachowania mogłoby Ci przeszkadzać?
L. Katz, M. Rubin, Neurobik, Wyd. Weltbild, 2011.

Metoda kapeluszy

Edward de Bono wyróżnił sześć stylów myślenia, które jego zdaniem są używane stosownie do okoliczności. Każdy z nich porównał do kapelusza o innym kolorze.

Co ważne, każdy ma swój ulubiony kapelusz czy sposób myślenia, który uruchamia się w danej sytuacji. W niektórych kapeluszach łatwiej się myśli i lepiej się czuje. Jednak właśnie twórcze myślenie wymaga różnorodności w kapeluszowej garderobie, czyli uruchamiania różnych stylów i umiejętności przełączania się między nimi.

Można ćwiczyć kreatywność, symbolicznie wkładając na głowę kapelusze podczas rozwiązywania jakiegoś problemu. To będzie wymagało od nas za każdy razem innego spojrzenia na zadanie, a także posługiwania się innymi argumentami w dyskusji.

Kapelusz biały – styl obiektywny:
– liczą się fakty;
– gromadzenie informacji i chłodna analiza danych dotyczących rozwiązywanego problemu.

Kapelusz czarny – styl krytyczny:
– myślenie skupione na wykrywaniu wszelkich wad, niedociągnięć, zagrożeń;
– fakty weryfikowane są pod kątem negatywnych konsekwencji, z którymi należy liczyć się przy pracy nad danym projektem.

Kapelusz zielony – styl produktywny:
– generowanie wielu bardzo różnorodnych pomysłów oraz badanie możliwości, innowacje;
– szukanie alternatywnych rozwiązań.

Kapelusz czerwony – styl emocjonalny:
– kierowanie się emocjami, także tymi złymi, a także przeczuciami i intuicją.

Kapelusz żółty – styl konstruktywny:
– dostrzeganie dobrych stron, korzyści i możliwości.

Kapelusz niebieski – styl kontrolujący:
– monitorowanie procesów myślenia, porządkowanie.

Źródło: B. de Bono, Sześć myślowych kapeluszy, Wyd. Helion, 2008.

Inne pomysły na ćwiczenie kreatywności:
1. Zadawanie naiwnych – wręcz dziecinnych – pytań, np. „Dlaczego ludzie pracują?”, „Dlaczego światło na przejściu jest czerwone/zielone?”. Na każde takie pytanie udziel sensownej odpowiedzi.
2. Co by było, gdyby… Zastanów się nad tym, co by się wydarzyło, gdyby deszcz był kolorowy. A co gdybyśmy wszyscy musieli chodzić w takich samych ubraniach? Rozwiń nawet najbardziej absurdalne pomysły.
3. Szukanie skojarzeń. Wybierz jedno słowo i podaj związane z nim skojarzenia – niech będzie ich przynajmniej kilkadziesiąt. Mogą być bliskie lub dalekie: ważne, żeby łączyły się z danym przedmiotem, np. kosmos – planeta – rakieta – tenis – mecz – sędzia – wyrok – wolność.
4. Rysowanie uczuć. Przedstaw to, co czujesz i myślisz, za pomocą kresek, linii i symboli. Pokaż rysunek drugiej osobie. Niech zgadnie, jakie emocje przedstawia.

Jak to wszystko wykorzystać w prezentacjach czy w czasie publicznych wystąpień
Twórcze myślenie powinno być nieodłącznym procesem podczas przygotowywania się do wystąpień publicznych. Tylko wtedy Twoje prezentacje i spotkania ze słuchaczami za każdym razem będą inne. Oni będą ciekawi Ciebie, a Ty ich.

Przygotowując się do takiego spotkania, pomyśl o metodzie z kapeluszami. Zastanów się nie nad tym, który kolor, ale które kolory wybierzesz, żeby spotkanie było ciekawe. Biały, zielony, a może żółty? Dzięki tej metodzie będziesz mógł w różnorodny sposób uporządkować materiał, który przygotowujesz na prezentację.

Szukaj pomysłów i doskonal te już wykorzystywane. Nie pokazuj słuchaczom zawsze tych samych filmików wideo i nie opowiadaj tych samych żartów. Zmieniaj kolejność poruszanych tematów. Nie tracąc kontroli nad upływem czasu, angażuj słuchaczy podczas prezentacji. Ich kreatywność może okazać się bezcenna.

Pamiętaj, że używając szablonów, usypiamy odbiorców, którzy są po prostu znudzeni powtarzaniem ciągle tych samych sloganów.
Zadbaj o udany wstęp. Przedstaw się słuchaczom w oryginalny sposób, tak żeby oderwali się od smartfonów i chcieli Cię słuchać. Taki wstęp powinien wyjść właśnie poza utarte schematy.

Twoja historia pokaże, że jesteś oryginalny,warto Ciebie słuchać i spędzać z Tobą czas.

Zobacz czym jest kreatywność podczas wystąpienia…

Nie podążaj typowym schematem: moja historia, pytanie, pokaz slajdów, a w międzyczasie żart na rozluźnienie. Staraj się zaskakiwać. Wymień liczby, przedstaw fakty, ale zaraz opowiedz o tym, jak to, o czym mówisz w teorii, wpłynęło na Twoje życie czy kogoś znajomego. Niech puentą będzie pytanie, które pozostanie na jakiś czas bez odpowiedzi – a może odpowiedź pojawi się w kolejnej części wykładu?

Co wnosi kolejny film?

https://www.youtube.com/watch?v=fTznEIZRkLg

Nie zawsze wystąpienie publiczne musi się ograniczać do samego PowerPointa. Pomyśl, jak można pokazać to, o czym chcesz powiedzieć inaczej niż można by się tego spodziewać. Może nawet zaangażujesz słuchaczy?

Caroline Goyder przygotowała prezentację z udziałem komody w kształcie popiersia człowieka. W licznych szufladkach poukrywała „składniki”, które są niezbędne do tego, żeby być pewnym siebie i przekonującym mówcą. Co ważne, są one w każdym z nas: trzeba tylko wiedzieć, jak je wydobyć.

https://www.youtube.com/watch?time_continue=2&v=a2MR5XbJtXU

Użyj rekwizytu, ale zachowaj zdrowy rozsądek. Miej na to jakiś pomysł, który przyciągnie uwagę słuchaczy. Niech będzie związany z tematem spotkania, ale pamiętaj o tym, żeby nie był zbyt oczywisty.

Zobacz jak to zrobił Riccardo Sabatini. Zwróć uwagę szczególnie na to co dzieje się w okolicach czwartej minuty filmu.

https://www.youtube.com/watch?v=s6rJLXq1Re0

Bądź ciekawy także tego, co słuchacze mają do powiedzenia – otwórz się na ich pomysły i czerp od nich inspirację. Zastanów się, jak możesz wykorzystać to wszystko w przyszłości.

Podsumowanie

Ken Robinson pracował w edukacji przez ponad 40 lat, w 1998 roku przygotował dla brytyjskiego rządu raport dotyczący kreatywności w systemie edukacji i gospodarce, w 2003 r. otrzymał tytuł szlachecki za zasługi w tej dziedzinie. Oto jego kreatywna prezentacja o tym, co zabija kreatywność. Warto zobaczyć, ku przestrodze.

Według Robinsona system edukacji niszczy kreatywność bo popełniane przez dzieci błędy są w nim uznane za najgorszą rzecz, jaką można zrobić. Tak zniechęca się ludzi do poszukiwań, do bycia kreatywnym. Boją się próbować nowych rzeczy.
Dlatego nie bój się swoich przemówień. Na pewno pojawią się w nich błędy, ale mimo wszystko szukaj swojej drogi. Odbiorcy na pewno wyczują i docenią Twoje zaangażowanie, pomimo drobnych potknięć i pomyłek.