Marcin Mańka Akademia Komunikacji i Wizerunku – Coaching

Pierwsza odpowiedź  w teście jest najczęściej tą właściwą?

Odpowiedź „A”. Na pewno. Nie, nie. Przecież to musi być „C”. Tak, jesteś pewien, że „C”. Podchwytliwe te pytania. Przecież uczyłeś się do tego testu kilka dni. Masz pewność, że to …No sam już nie wiesz.

To zmieniać czy nie zmieniać?

Pociesz się, że obok siedzi jeszcze przynajmniej kilka osób mających podobne myśli. A teraz na spokojnie zastanów się czy pierwsza odpowiedź – Twoim zdaniem –  jest zazwyczaj tą prawidłową? Co poopowiada Twoje doświadczenie? Pewnie zdarzyło Ci się wymazać odpowiedź i wstawić inną, która była poprawna? A może uda Ci się przywołać sytuację, w której (o zgrozo!)  skorygowałeś odpowiedź niewłaściwie?

A co psychologowie na to?

Badacze pochylili się nad tymi pytaniami (Kruger i in., 2005).[i] Szukali odpowiedzi na proste pytanie: co jest bardziej prawdopodobne: zmiana dobrej odpowiedzi na złą, czy złej na dobrą?  Aby się przekonać, zasiedli z 1561 studenckimi testami wielokrotnego wyboru i przeanalizowali skutki zmiany odpowiedzi. I co się okazało? Po pierwsze znaleźli 3291 zmian w testach. Po drugie nieco ponad połowa z nich (51 proc.) to zmiana odpowiedzi ze złej na dobrą,  25 proc. z dobrej na złą, a pozostałe zmiany dotyczyły korekty ze złej na złą.  Nie oznacza to jednak, że od tej pory powinieneś przyjąć zerojedynkową postawę. Zaczynasz wątpić, czy udzieliłeś prawidłowej odpowiedzi i za każdym razem korygujesz, bo statystyka jest po Twojej stronie. Zanim przyjmiesz taką postawę, uświadom sobie, dlaczego tak bardzo wahasz się, czy zmieniać odpowiedź, gdy przychodzi myśl, że może być błędna.

Pamięć trudniej zapamiętuje to co lepsze

Badacze drążyli dalej temat skutków zmian odpowiedzi. Zapytali część badanych o sens dokonywania zmiany w odpowiedziach. Aż 75 proc. studentów uznało, że bezpieczniej trzymać się pierwszej odpowiedzi. Zastanowili się skąd w uczestnikach eksperymentu takie przeświadczenie, które przecież nie ma pokrycia w wynikach badania? Doszli do wniosku, że działa tutaj efekt zniekształconej bazy danych. Silniej wbija się w naszą pamięć sytuacja, gdy zmieniliśmy odpowiedź z dobrej na złą. Zdecydowanie to bierze górę nad pozytywnym doświadczeniem (zmiana odpowiedzi złej na dobrą). Obrazuje to doskonale drugie badanie.

Studenci, tuż po wypełnionym teście, otrzymali informację zwrotną  – poznali poprawne odpowiedzi. Mogli na gorąco przeanalizować, na które pytania odpowiedzieli prawidłowo; w których pytaniach skorygowali odpowiedź poprawnie, a gdzie zupełnie niepotrzebnie. Po upływie czterech, sześciu tygodni studenci mieli przywołać te wszystkie zmiany i zastanowić się nad ich skutkami. Okazało się, że częściej przeszacowali sytuacje, w której dokonali zmiany na złą i niedoszacowali tych na dobrą.

Wniosek nasuwa się sam. Nie zawsze poprawa odpowiedzi wyjdzie Ci na dobre. Jednak świadomość tego, że negatywne doświadczenia, które dotyczą zmiany odpowiedzi masz mocniej wbudowane (lepiej dostępne) pomoże Ci szybciej i odważniej korygować.

Za mechanizm wydobywania informacji odpowiada heurystyka dostępności.[ii] To nic innego jak formułowanie ocen w oparciu o informacje, które są najłatwiej dostępne w pamięci. To taka droga na skróty dla naszego mózgu.

[i] Kruger, J., Wirtz, D., Miller, D.T.(2005).Counterfactual thinging and the first instinct fallacy. Journal of Personality and Social Psychology, 88, 725-735

[ii] Gerring, R.J., Zimbardo,P.G., (2018), Psychologia i życie, PWN, 355